Ғылым мен өндіріс интеграциясы

Мемлекет басшысы «Қазақстанның үшінші жаңғыруы: жаһандық бәсекеге қабілеттілік» атты халыққа Жолдауында еліміз дамуының жаңа дәуірінде экономиканың аграрлық секторын серпінді дамытуға бағытталған Үшінші жаңғырту міндетін алға қойды. Жолдауда ауыл шаруашылығы экономиканың жаңа драйверіне Толығырақ »

БАҚ ШАБА МА, БАП ШАБА МА?

2011 жылғы рекордты қайта бағындыра аламыз ба? Өткен жексенбі күні Жапонияның Саппоро қаласында VІІІ қысқы Азия ойындарының салтанатты ашылу рәсімі өтті. «Саппоро-доум» стадионында өткен думанды шеруде Қазақстанның көк туын шаңғышы, бес дүркін Толығырақ »

Гүл өсірсең – жердің көркі

Алматыдағы «Тілектас» орталығында агротуризмге арналған кезекті көрме-брифинг өтті. Шара барысында еліміздегі агротуризм мәселесі, әлеуметтік-экономикалық проблемалар, көгалдандыру, ауыл шаруашылығындағы бау-бақша мәселелері кеңінен талқыланды.    Толығырақ »

 

«ҚАЗАҚМЫСТЫҢ» ҚАРЫШТЫ ҚАДАМЫ

ҚАЗАҚМЫС копия

Корпорация 9 айда катодтық эквивалентті есеппен 163, 8 мың тонна мыс өндірді

«Қазақмыс»  корпорациясы – Қазақстандағы  пайдалы  қазбаларды өндіру және өңдеу  жұмыстарын  жүргізудегі  алдыңғы  қатардағы компания  болып есептеледі. Сонымен  бірге еліміздегі мыс  өндіру  алыбы. Компания құрамында 11  кеніш, 4 кент байыту  фабрикасы, 2  мыс қорыту зауыты және  2 көмір кеніші жұмыс істейді. 
Әлемнің көп жеріне әйгілі алып  мыс компаниясы кен өндіру орындары  мен  оны  сату  деңгейіне  дейін  жеткізетін өндіріс  орындарын  басқарады. Өт­кен  жылы катодтық  эквивалентте 223,0  мың  тонна мыс және 3040 кг сом  алтын  өндірілді. «Қазақмыс» – дүниежүзінде  күміс өндіруден алдыңғы  қатардағы өндіріс ошағы. Өткен  жылы 274 тонна таза  күміс өндірілді.

Корпорация  өндіріс  ошақтарына  және  сол өндір­іс ошақтары орналастырылған аймақтарға қажетті  электр қуатын  да  қамтамасыз етеді. Компанияның   құ­ра­мында 36 500-дей  адам  еңбек  етеді. 
Еліміздегі ірі өндіріс алаңында үстіміздегі жылға белгіленген жоспарлы тапсырмалар абыроймен орындалып келеді. Жақында ғана «Қазақмыс» компаниясы еңбек өнімділігін есептеп, 2016 жылдың 9 айының қорытындысын шығарды. Осы жылдың тоғыз айындағы есеп  бойынша  «Қазақмыс» корпора­циясы» ЖШС катодтық  эквива­лентті есеппен 163,8 мың  тонна мыс өндірді. Бұл көрсеткіш  өткен  жылғы осы  уақытпен   салыстырғанда 3,4 мың тоннаға  (+2%) артық. 
Ортақ көрсеткіш бойынша 9 ай бойы алынған кеннің  құрамындағы мыстың  көлемі 0,95 пайыз болды. Бұл өткен жылдың 9 айы ішінде алынған кендегі мыс көлемінен 0,88 пайыз және жоспарланған көлемнен 9 пайыз артық  болды. 2016  жылдың  9 айы бойынша Қазақмыстың  байыту  фабрикалары  22,1 миллион тонна кен өңдеді. Биылғы  жылы «Қазақмыс»  корпорациясы» ЖШС 224,4 мың  тонна катодтық  эквивалентті  мыс  өндіруді  жоспарлап  отыр.
Корпорация биылғы жылдың өндірістік бағдарла­маларын уақтылы жүзеге асыруды жоспарлауда. Бұл үшін барлық мүмкіндіктер жасалған. Сонымен қатар қазіргі таңда кәсіпорын мамандары 2017 жылдың инвестициялық және өндірістік жоспарларын жасап жатыр.
«Қазақмыс» корпорациясы» ЖШС басқарма төрағасы Бақтияр Қырықпышевтің мәлімдеуінше, алдағы жылдың негізгі мәселесі – алып өндіріс орнында адамдарға қолайлы еңбек жағдайын жасау, кәсіпорындардағы кейбір апатты  жағдайлардың алдын алу және геологиялық барлау жұмыстарын енгізу болып табылады.

Ислам Асфендияр

БОЛАШАҚ ҚҰРЫЛЫС НЫСАНДАРЫ

1

Ақтөбе қаласын ажарландыра түсетін болады

Алдағы жылы Ақтөбе қаласында бірнеше әлеуметтік нысандар пайдалануға беріледі. Облыс әкімінің баспасөз қызметінің хабарлауынша, қалада мемлекеттік-жеке әріптестік аясында 10 нысанның құрылысы жүргізілуде. 

Балықты бекерге зерттемейді

Ryba

Биылғы қыркүйек айында «Қазақ балық шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты» ЖШС-ның Батыс Қазақстан және Атырау филиалдарының және Мәскеудің Бүкілресейлік балық шаруашылығы және океанография институтының қызметкерлері Жайық өзенінде бірлескен экспедициялық зерттеу жұмыстарын жүргізді. Ауыл шаруашылығы министрлігінің тапсырысы бойынша жүргізілген зерттеу жұмыстары Жайық өзеніндегі бекіре балықтарының уылдырық шашу орындарын паспортизациялауды, олардың жағдайын зерттеуді, морфометриялық көрсеткіштерін (көлемін, ауданын зерттеу) анықтауды, сол уылдырық шашу орындарының тиімділігін сараптауды, картасын жасауды көздейді.  

– Батыс Қазақстан облысының аумағында Жайық өзенінің ортаңғы ағысының төменгі бөлігі және төменгі ағыстың жоғары бөлігі орналасқан.  Сондықтан біздің өңір аумағындағы өзен бөлігінде бекіре тұқымдас балықтардың ең тиімді уылдырық шашу орындары орналасқан, – деді «Қазақ балық шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты» ЖШС-ның Батыс Қазақстан филиалының директоры Төреш Мырзашев. 
Оның айтуынша, 2003 жылы жүргізілген  пас­порти­зациялық зерттеулердің нәтижесінде БҚО мен Атырау облысы аумақтарындағы өзен бөлігінен бағалы балықтың 68 уылдырық шашу орны анықталған. Соның ең тиімді, ең табиғи қолайлы уылдырық шашу орнының 55-і біздің өңірге тиесілі. «Каспий теңізі – тұзды су, теңізді бекіре балықтары жайылым ретінде пайдаланғанмен, олар жыныстық жағынан жетілгеннен кейін табиғи инстинктпен уылдырық шашуға Жайыққа, тұщы суға көтеріледі. «Бекіре уылдырық шашуға Жайыққа екі рет шығады. Көктемгі анадромдық бағытта уылдырық шашуға шығатын балықтармен (оларды «яровые» дейді) қатар күзге таман келіп, Жайықтағы шұңқырларда қыстап шығып (олары «озимые») көбейетіндері бар. Бекіре балықтары негізінен Жайық өзенінің арнасында және өзен жағалауында орналасып,  суы көтерілгенде судың астында қалатын құмды-қиыршық тасты орындарды уылдырық шашуға тиімді пайдаланады. Жалпы уылдырық шашу орындары 2003 жылдан бері мүлдем зерттелмеген. Соны қайтадан тексеріп, қандай жағдайлар орын алды, уылдырық шашу орындары  өзгеріске ұшырады ма, соны зерттеп, картасын жасадық», – дейді Төреш Қайыржанұлы. 

Зерттеу нені көрсетті?

Жайық өзенінде бекіре балықтарын кәсіби аулауға ешуақытта рұқсат етілмегені белгілі. Өйткені Ақ Жайықтың облыс аумағындағы бөлігі КСРО заманында ерекше қорғалатын аймақ болды. Өзен тек бекіре балықтары емес, басқа да кәсіби балықтардың уылдырық шашатын өрісі болып есептеледі. Ал  Каспий теңізінде кәсіби балық ауланып келгенмен, 2010 жылы оған да тиым салынды. Одан кейін тек ғылыми мақсатта Атырау қаласында орналасқан екі бекіре өсіру зауыттарына (балықтың аналығы мен аталығы) өндірушілер қажет болғандықтан, оларға белгілі балық аулауға квота бөлініп келді. Ауыл шаруашылығы министрлігінің Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінің №177 бұйрығы бойынша 2016 жылдың 30 маусымынан бастап бекіре балығын аулауға тиым салынды. Мәскеу ғалымдары бекіре тұқымдас балықтың уылдырық шашып, табиғи көбеюі тек Жайықта сақталғанын айтады. Рас, Волгада бекіре тек Вольжск қаласына дейін көтеріле алады. Одан әрі Вольжск бөгеті, су қоймалары мен ГРЭС-тер тұр. Ал Орск қаласынан бастап Жайық өзенінде бірде-бір су қоймасы салынбаған. Сондықтан бекіренің емін-еркін көбеюіне толық жағдай жасалған. 
– Зерттеулердің нәтижелері бойынша ғылыми тұрғыдан ұсыныстар дайындалып, беріледі. Бекіре балықтарының уылдырық шашу орындарын қорғау, олардың табиғи көбеюіне қолдау жасау маңызға ие. Экспедицияның мақсаты да – сол. БҚО филиалы ғалымдарының зерттеулері бойынша 2013-2015 жылдары аралығында Жайық өзенінде шоқыр балығының шабақтары бар екені анықталды. Облыс аумағындағы бекіре балықтарының көбею орындарында осы шоқыр балығының әлі де болса табиғи жолмен көбейе алатындығын көрсеттік. Сүйрікке келетін болсақ, ол көп миграция жасамайтын көлемі кішірек (40-50 см)  балық, оның таралымы Жайықта сақталып отыр, – деді Т.Мырзашев. 


Бағалы емес балықтар таралымы күш алуда 

Мамандардың айтуынша, бекіре – құнды, эволюциялық жағынан ең көне балық. Бүгінде олардың түр ретінде жойылып кетпеуі табиғат қорғаушылардың, ғалымдардың, экологтардың басын ауыртатын жайт. Өткен ғасырдың 90-жылдарының екінші жартысына дейін Каспий теңізінен бекіре балықтары өзенге көтеріліп отырса, сол жылдардың екінші жартысынан бастап олардың популяциясы күрт төмендеп кетті. Қазір қорытпа, бекіре, пілмай сықылды балық түрлері өңірімізге жете алмай жатыр, яғни популяциялық саны бірнеше есе қысқарып кеткен. Жайықты 47 балық түрі мекендесе, соның 40 пайызын тұқы тұқымдас кәсіби балықтар, 11 пайызын бекіре тұқымдас балықтар құрайды, ал қалғандары басқа тұқымдастарға жатады. Ғылыми-зерттеу мақсатындағы суға салынатын ауларға тек қана тұқы кәсіби балықтары түсетіні соны айғақтайды. Облыста балық шаруашылығы маңызы бар 238 су айдынының 163-і (Жайықты және оның сол және оң жақ жағалауларындағы су жайылымдарын қоса алғанда) халықаралық маңызға ие. Қалған 75 су айдыны  жергілікті маңызы бар саналады және оған Жайық-Көшім, Қамыс-Самара суландыру жүйесінің су айдындары, Шалқар көлі, Өлеңті, Шолақаңқаты, Қалдығайты, Ембулатовка, Быковка, Утва және өзгелері жатады.
2006-2016 жылдар аралығында өңірдегі 74 су айдыны балық шаруашылығына маңызы бар болып есептеледі. Су айдындарындағы ең көп тараған балық түрлері табан – 14, балпан – 15,  торта және қызылқанат – 16,  мөңке – 19, алабұға 20 су айдынында жиі кездеседі. Олар да салмағына, ұзындығына қарамастан кәсіби  балықтар болып есептеледі. Кәсіби құнды балықтарды сазан, жайын, шортан, көксерке, аққайраң балығын кәсіптік, спорттық-әуесқойлықпен аулаушылар жеткілікті. Сондықтан осындай таңдап аулаудың кесірінен су айдындарында осы балық түрлері азайып кеткен. Оның орнын құны жағынан бағалы емес балықтар басып, олардың популяциясы көбейіп барады. Әзірге  балықтың бір түрі мүлдем жоғалып барады деген факт жоқ. Керісінше Орал  төңірегіндегі су қоймаларында бұрын ихтиофаунамызда кездеспеген ротан-головешка деген балық тірлік етуде. Денесінен басы үлкен, ұзындығы 12-14 см болатын бұл жыртқыш балық өзгелердің қорегіне бәсекелес әрі өзге балықтардың шабақтарымен қоректеніп, экологиялық орыннан басқа балықтарды ығыс­тыратын мүмкіндігі бар. Ғалымдар балықтың бұл түрін Ресей жағынан түрлі жағдайлармен (балық­тандыру кезінде немесе су жайылымдарынан) келіп, таралған деп есептейді. Әдетте табиғи су айдындарында мұндай балықпен күресу  тек мелио­ративтік аулау әдісімен жүргізіледі. Мысалға, дөң­маңдай  да – жерсіндірілген балық, Тайпақ жа­ғында жайылма суларда көп кездеседі. Білетіндер оны әуелде Рыбцехтағы тоғанда өсірілгенін, тоған бұзылған жағдайда шығып кетіп, Шағанға, одан әрі Жайыққа өтіп кеткенін айтады. Негізі оларды Қиыр Шығыстың өсімдік қоректік балықтары деп атайды. Жаз айларында су келмеген жылдары су асты шөптері қаулап өседі. Сонда ғалымдар ақ амур, шұбар дөңмаңдай, ақ дөңмаңдай  балықтарын өсіруге кеңес береді. Алайда ақ амурға ағыс керек. Мұндай балықтардың мелиоративтік-биологиялық маңызы бар. 

Балықты молайтуға ықыласты

Облысымызда жыл санап табиғат пайдаланушылар қатары өсіп келеді. 2007 жылы балық шаруашылығы қолданылуында 17 су айдынынан 378 тонна балық аулауға лимит берілген. 2008 жылы 14 су айдынынан – 256,8 тонна,   2009 жылы 15 шақты су айдынынан – 775,5 тонна, 2010 жылы 27 су айдынынан –  1185 тонна, 2011 жылы 17 су айдынынан – 1132,6 тонна, 2012 жылы 14 су айдынынан – 605,5 тонна,  2013 жылы 8 су айдынынан – 288 тонна, 2014 жылы 10 су айдынынан – 273,4 тонна, 2015 жылы 8 су айдынынан – 257,6 тонна, 2016 жылы  12 су айдынынан 355,7 тонна балық ұстау лимиті бекітілді. Ең көп балық аулау көлемі 2010-2011 жылдарға сәйкес келеді. Өйткені бұл жылдары әкімдіктің шешімі бойынша су айдындары табиғат пайдаланушыларға көбірек бекітілген.  
Бүгінде облыста ҒЗИ филиалымен балық аулау лимиті берілген 16 табиғат пайдаланушы бар.  Соңғы кезде табиғат пайдаланушылар балық аулаудың экстенсивті түрінен интенсивті түріне көшірілуде.  «Бұл үшін кейбір су айдындары көлдік-тауарлық балық шаруашылығына көшіріледі. Осы жағдайда табиғи ихтиофаунаны құнды кәсіби балық түрлерімен алмастыра отырып,су айдындарына құнды балықтар жіберіп, толықтырады. Осының арқасында балық көбейіп, балық аулау өнімділігі артады. Биыл 3 су айдыны көлдік тауарлық балық шаруашылығын жүргізуге ұсынылды. Олар – Жаман Бөрлі (Федоровка жағында), Улекта (Орал-Ақсай күре жолы жағында), Гремячий (Белес ауылы маңында). Осы шаралардың барлығы өзен-көлдердегі балық түрін молайтуға, облыс тұрғындарын балық түрлерімен молынан қамтуға жол ашады», – деді «Қазақ балық шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты» ЖШС-ы батысқазақстандық филиалының директоры Төреш Мырзашев.   

Гүлбаршын ӘЖІГЕРЕЕВА,
Батыс Қазақстан облысы

ТӘУЕЛСІЗДІК ЖӘНЕ РУХАНИ КЕЛІСІМ

РУХАНИ КЕЛІСІМ

Еліміздің басты құндылықтары әңгіме арқауына айналды

Жақында Қарағанды облысының әкімі Нұрмұхамбет Әбдібеков Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 25 жылдығына арналған «Тәуел­сіздік негіздерінің бірі – рухани келісім» тақырыбында дөңгелек үстел өткізді. Бұл кездесу облыстағы барлық конфессиялар және этно­мәдени бірлестіктер басшыларының қатысуымен тұңғыш рет осындай кеңейтілген форматта өткізілді.

«АЛМАТЫ АРЕНАДАҒЫ» ЖЕКПЕ-ЖЕК

Қанат Ислам

Қанат  Ислам – Әлем чемпионы

 

29 қазанда,  жаңадан пайдалануға берілген «Алматы Арена» спорт кешенінде өткен қазақ боксшысы Қанат Ислам мен ганалық Патрик  Аллотейдің кездесуі бокс кешінің басты жекпе-жегі болды. Андеркартта қазақстандық боксшылардың барлығы жеңіске жетті. Осы сәтте «Алматы Арена» спорт кешені дала рухынан қуат алғандай әсерде еді. Бірінен соң бірі қарсыластарын шыдатпаған Қазақстан бокс шеберлерінің керемет жеңістері 12 мың орындық спорт кешенін дүр сілкінтіп,  жанкүйер жұртшылықты ерекше қуанышқа бөледі.

АҚТӨБЕДЕГІ ДҮБІРЛІ ДОДА

АҚТӨБЕДЕГІ ДҮБІРЛІ ДОДА

Ұлт рухын асқақтатты

Ақтөбе қаласының  ипподромында қазанның 15- 22 күндері аралығында өткізілген ұлттық спорт ойындарына республикадағы 9 облыстан 150-ге тарта шабандоз келді. Шараға қатысушылар бұл күндері жамбы ату, теңге ілу, көкпар тарту, аламан және тоқ бәйге, т.б. ұлттық ойындардан сынға түсті.

КАНАДАДА ӨТКЕН кездесу

КАНАДАДА ӨТКЕН ЖЕКПЕ-ЖЕК

Батырға алты мәрте жеңіс сыйлады

Қазақстандық боксшы Батыр Жүкембаев Канаданың Монреаль қаласында өткен жекпе-жекте қатарынан 6-рет мерзімінен бұрын жеңіске жетті.

«Үркер», №10

Urker10

Жастардың әдеби-мәдени, қоғамдық-саяси журналы болып табылатын «Үркердің» кезекті №10 (98) саны жарыққа шықты.